លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

buddha_founder_of_democracy

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

សិក្សាស្រាវជ្រាវដោយព្រះមហាភិរម្យ សុវណ្ណបញ្ញោ មហា ៨ ប្រយោគ

ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាកើតចេញពីមហាបុរសដែលមានព្រះនាមដើមថា សិទ្ធត្ថៈ ប្រែថា អ្នកសមបំណង គឺ អ្នកសម្រេចគោលបំណងដែលប៉ងប្រាថ្នា បំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គ គឺ ការធ្វើខ្លួនឯងឲ្យរួច ផុតចាកអន្លង់ទុក្ខ គឺ ការកើតចាស់ឈឺស្លាប់ ដែលជាវដ្តចក្របង្វិលសត្វលោកឲ្យអន្ទោលទៅកាន់ភពតូច និង ភពធំ ។

កាលដែលព្រះអង្គចេញបួសហើយ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ដឹងការពិតរបស់ជីវិត ហើយបានធ្វើខ្លួនឯងឲ្យរួចផុតចាកទុក្ខ ដើម្បីបង្ហាញការពិតដល់អ្នកដទៃដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរ ព្រះអង្គទើបចេញប្រកាសការពិត គឺ ព្រះធម៌ដែលព្រះអង្គរកឃើញនោះដល់មនុស្សនៅក្នុងយុគសម័យនោះ ។

ក្រោយពីព្រះអង្គធ្វើសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌អស់ជាច្រើនឆ្នាំមក ក៏មានមនុស្សជាច្រើនចូលមកបួសក្នុងសម្នាក់របស់ព្រះអង្គ។

ពាក្យថា ភិក្ខុសង្ឃ ទើបកើតឡើង  តទៅ សូមញែកសព្ទនីមួយ ៗ ដើម្បីជាគ្រឿងសង្កេតនិងកត់សម្គាល់ ។

ភិក្ខុ សំដៅដល់ អ្នកលះបង់ផ្ទះសម្បែងហើយកាន់យកភេទជាអ្នកបួសដូចយ៉ាងព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដែរ ។

បើសម្គាល់ភិក្ខុ ១ រូប ៗ ហៅថា បុគ្គល ។ បើភិក្ខុ ២ រូប ឬ ៣ រូប ហៅថា គណៈ

ភិក្ខុចាប់ពី ៤ រូបឡើងទៅ ហៅថា សង្ឃ

ពាក្យថា សង្ឃ នេះ ស្រដៀងនឹងពាក្យថា សភា ក្នុងភាសាបច្ចុប្បន្ន ហើយនិយមប្រែថា ក្រុម   ។

ពាក្យថា ភិក្ខុសង្ឃ ប្រែថា ក្រុមអ្នកបួសឃើញគ្រោះភ័យដែលកើតចេញពីការកើតចាស់ឈឺស្លាប់ ។

buddhaghosa

កាលបើមានភិក្ខុសង្ឃច្រើនឡើង របបគ្រប់គ្រងមួយក៏ត្រូវបានកំណត់ឡើង ដើម្បីគ្រប់គ្រងក្រុមអ្នកបួសទាំងឡាយ អាស្រ័យថា ព្រះអង្គធ្លាប់សិក្សាមុខវិជ្ជា រដ្ឋសាស្រ្តមកកាលដែលព្រះអង្គនៅជាសិទ្ធត្ថកុមារសិក្សាជាមួយនឹងលោកសាស្ត្រាចារ្យវិស្វាមិត្រ គួបផ្សំជាមួយ នឹងការរកឃើញថ្មីដែលកើតចេញពីការត្រាស់ដឹងធម៌នោះ ព្រះអង្គទើបរៀបចំរបបគ្រប់គ្រងភិក្ខុសង្ឃឡើង ដែលរបបគ្រប់គ្រងនោះហៅថា សង្ឃាធិបតេយ្យ ស្រដៀងនឹង របបសភានិយម នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលហៅថា  លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ហ្នឹងឯង ។

ហេតុដូច្នេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ចាត់ជាបិតាស្ថាបនិកនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាស៊ី ដោយព្រះអង្គទ្រង់ប្រទានអធិបតេយ្យដល់សង្ឃសភាក្នុងការសម្រេចសាសនកិច្ចផ្សេងៗ ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បោះបង់ចោលវិធីបំបួសកុលបុត្រដែលមានសទ្ធាដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គឯងដែលហៅថា ឯហិភិក្ខុឧបសម្បទា (លះបង់អំណាចប្រមូលផ្តុំ) ហើយទ្រង់ប្រទានអធិបតេយ្យដល់សង្ឃសភាក្នុងការបំបួសកុលបុត្រជំនួសវិញ ព្រះអង្គកាត់បន្ថយអំណាចប្រមូលផ្តុំរបស់ព្រះអង្គមកត្រឹមតែជាអ្នកជ្រើសរើស និង ត្រួតពិនិត្យគុណសម្បត្តិរបស់កុលបុត្រដែលចូលមកបួសប៉ុណ្ណោះ ។

bush_3

កិច្ចប្រជុំសង្ឃសភាក្នុងការបើករបៀបវារៈបំបួសកុលបុត្រនោះនឹងសម្រេចពេញលេញទៅបានត្រូវមានសង្ឃមតិជាឯកច្ឆន្ទ បើមានសម្លេងជំទាស់សូម្បីតែមួយសម្លេង ឧបសម្បទកម្មនោះក៏ចាត់ជានីរាករណ៍បាន ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់គោរពសង្ឃសភា កាលបើព្រះអង្គទ្រង់ប្រទានអធិបតេយ្យដល់សង្ឃសភាហើយ ព្រះអង្គមិនបានចាត់ទុកខ្លួនព្រះអង្គថាជាប្រធានសង្ឃសភាមានអំណាចផ្តាច់មុខក្នុងការវិនិច្ឆ័យអារកាត់ ឬ បញ្ជាកិច្ចការសង្ឃសភានោះបានទេ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះអង្គត្រឡប់ជាគោរពសង្ឃមតិ សមដូចពុទ្ធវចនៈអះអាង ថា “នៅពេលណាសង្ឃសភារីកសាយធំឡើង នៅពេលនោះតថាគតក៏ត្រូវតែគោរពសង្ឃសភា” ។

ចាត់ទុកបានថាជាគោលការណ៍នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញបំផុត ។

សង្ឃសភាទាំងមូលចាត់ទុកថាសំខាន់ជាងអ្វីៗទាំងអស់ កាលបើសង្ឃសភា (ជំនុំសង្ឃ)កើតឡើងហើយ តែងសំខាន់ជាងប្រធានសង្ឃសភា(ព្រះបរមសាស្តា)ក្នុងឋានៈជាបច្ចេកបុគ្គល ។

រឿងនោះឃើញបានយ៉ាងច្បាស់ នៅពេលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ណែនាំ ព្រះនាងបជាបតីគោត្តមីឲ្យយកក្រណាត់ចីវរទៅប្រគេនដល់សង្ឃជំនួសវិញពីព្រោះការធ្វើបែបនោះចាត់ជាសង្ឃទានមានផលានិសង្សច្រើនជាងបាដិបុគ្គលិកទាន ដែលមានចែងក្នុងវគ្គជាច្រើនថា “ការថ្វាយទានដល់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់តែមួយព្រះអង្គឯងតែងបានផលានិសង្ស តិចជាងការថ្វាយទានដល់ភិក្ខុសង្ឃ” ។
ភិក្ខុរាល់រូបដែលបានចូលជាសមាជិកសហគមសង្ឃហើយ ត្រូវធ្វើសកម្មភាពឬការងាររបស់ខ្លួនផ្សេងៗ ដូចជា ការធ្វើឧបោសថកម្មរាល់កន្លះខែជាដើម ដើម្បីជាការត្រួតពិនិត្យកិរិយាប្រព្រឹត្ត ឬ អសុក្រិតភាពទាក់ទងនឹង សីលាចារវត្តតាមព្រះធម្មវិន័យ(សង្ឃធម្មនុញ្ញ) ភិក្ខុដែលជាសមាជិក ឬ គង់នៅក្នុងមន្ទីរសង្ឃសភា(វត្តអារាម)រាល់ រូបត្រូវចូលរួមក្នុងសង្ឃសន្និបាត(កិច្ចប្រជុំសង្ឃសភា)ដោយព្រមព្រៀងគ្នា សូម្បីតែព្រះអរហន្តក៏ត្រូវតែចូលប្រជុំ ក្នុងសង្ឃកម្មនេះដែរ ។

តាមការពិត ព្រះអរហន្តជាអ្នកមានអភ័យឯកសិទ្ធិពិសេសគ្មានអ្នកណាធ្វើការចោទប្រកាន់លោកដោយបទល្មើសណាមួយបានទេ ទោះបីជាមិនចូលប្រជុំក៏មិនខុសបទបញ្ញត្តិដែរ ប៉ុន្តែមូលហេតុដែលត្រូវមកចូលរួមប្រជុំព្រោះអាស្រ័យសង្ឃានុភាព ឬ អំណាចរបស់សង្ឃសភាពីព្រោះព្រះអរហន្តជាបុគ្គលគំរូ ឬ ជា រដ្ឋបុរសតំណាងឲ្យសុក្រិតភាព(ភាពស្អាតស្អំ)ក្នុងការអនុវត្តសង្ឃធម្មនុញ្ញ ទាំងលោកក៏ពិចារណាឃើញសេចក្តីចាំ បាច់ក្នុងការត្រួតពិនិត្យមាត្រានៃសង្ឃធម្មនុញ្ញផងដែរ ហេតុដូច្នេះ អំណាចរបស់សង្ឃសភាមានសារៈសំខាន់ និង គួរឲ្យគោរពបំផុត ។

bush_1

ការជំនុំជម្រះ ឬ វិនិច្ឆ័យក្តីក្តាំ(អធិករណ៍)ណាមួយដែលមានទាំងដើមចោទ និង ចុងចោទ កាលបើមានជម្លោះណាមួយកើតឡើងហើយ ក៏ត្រូវតែមានការដោះស្រាយឲ្យជ្រះស្រឡះរវាងភាគីដើមចោទ និង ចុងចោទ ឲ្យភាគីទាំងពីរអាចទទួលយកបានទាំងអស់គ្នា ខុស គឺ ខុស ត្រូវ គឺ ត្រូវ ពឹងផ្អែកលើសង្ឃធម្មនុញ្ញ ជាគោលក្នុងការជំនុំជម្រះ សូម្បីនៅសម័យដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់មានព្រះជន្មនៅឡើយ ក៏ត្រូវតែជំនុំជម្រះដោយការបោះសម្លេងឆ្នោតដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ភាគីទាំងសងខាង ដោយប្រកាន់យកសម្លេងភាគច្រើនក្នុងការជំនុំជម្រះកាត់សេចក្តីនោះដែរ វិធីនេះហៅថា យេភុយ្យសិកា  វិធីយកសំឡេងភាគច្រើនជាងគោល ។

bush_2

ភិក្ខុសង្ឃរាល់រូបមានសិទ្ធិស្មើគ្នានៅចំពោះមុខសង្ឃធម្មនុញ្ញ ក្នុងការបើកសម័យប្រជុំរាល់លើក ភិក្ខុគ្រប់រូបដែលជាសមាជិក ឬ គង់នៅក្នុងវត្តនោះមានសិទ្ធិចូលប្រជុំ និង មានសិទ្ធិបញ្ចេញទស្សនៈយោបល់ ទោះបីជាគំនិតយោបល់ស្រប ឬ ជំទាស់ក៏ដោយ ចាត់ទុកថា សេរីភាពរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបទោះស្ថិតនៅក្នុងភាវៈ ឬ ឋានៈណាក៏ដោយ កាលបើមានសម័យប្រជុំកើតឡើងហើយ ក៏អាចសម្តែងទសន្សៈយោបល់បានដោយសេរី ទាំងអស់នេះក៏ដើម្បីឈានទៅរកសេចក្តីបូកសរុបដែលត្រឹមត្រូវហ្នឹងឯង ។

កិច្ចការណាដែលមានប្រយោជន៍ដល់ព្រះសាសនា ភិក្ខុរាល់រូបត្រូវចូលរួមក្នុងកិច្ចការនោះដោយព្រមព្រៀងគ្នា ពាក្យថា សង្ឃកម្ម ជាឈ្មោះនៃកិច្ចការដែលភិក្ខុរាល់រូបត្រូវចូលរួមធ្វើជាក្រុម មាន ៤ រូបខ្លះ ៥ រូបខ្លះ ១០ រូប ខ្លះ ២០ រូបខ្លះឬ ច្រើនជាង ២០ រូបខ្លះ ស្រេចតែកិច្ចការណាដែលកើតឡើងដល់ភិក្ខុសង្ឃ សង្ឃកម្មចែកចេញទៅជា ៤ ប្រភេទធំ ៗ គឺ

  1. អបលោកនកម្ម
  2. ញត្តិកម្ម
  3. ញត្តិទុតិយកម្ម
  4. ញត្តិចតុត្ថកម្ម

កិច្ចការដែលភិក្ខុសង្ឃធ្វើមិនហួសពី ៤ ប្រភេទនេះទេ ដូចជា នាសនកម្ម បានដល់ កិច្ចការដែលសង្ឃដាក់ទណ្ឌកម្មដល់សាមណេរដែលនិយាយរិះគន់ព្រះរតនត្រ័យ ចាត់ជា អបលោកនកម្ម ។

កឋិនត្ថារកិច្ច បានដល់ កិច្ចការគ្រងក្រាលកឋិន ត្រូវមានភិក្ខុចូលរួមចាប់ពី ៥ រូប ឡើងទៅ ចាត់ជា ញត្តិទុតិយកម្ម

ឧបោសថកម្ម បានដល់ កិច្ចការត្រួតពិនិត្យមាត្រានៃសង្ឃធម្មនុញ្ញ ឬ កិរិយាប្រព្រឹត្តរបស់ភិក្ខុសង្ឃរាល់រូបរាល់កន្លះខែម្តង ចាត់ជា ញត្តិកម្ម ។ឧបសម្បទាកម្ម បានដល់ កិច្ចការដែលភិក្ខុសង្ឃបំបួសកុលបុត្រដែលមានសទ្ធាឲ្យក្លាយជាភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាចាត់ជា ញត្តិចតុត្ថកម្ម

កាលបើកិច្ចការទាំងអស់នេះកើតឡើងហើយ ភិក្ខុសង្ឃត្រូវចូលរួមប្រជុំដោយព្រមព្រៀងគ្នាដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរីកចម្រើនរបស់សហគមសង្ឃ ដែលហៅថា អបរិហានិយធម៌ គោលការណ៍និរន្តរាភិវឌ្ឍនភាព (Sustainable Development)បានដល់គោលការណ៍នាំឲ្យរីកចម្រើនមិនវិនាស ដូចជា ព្រមព្រៀងគ្នាចូលរួមប្រជុំ ព្រមព្រៀងគ្នាបិទសម័យប្រជុំ ឬ ព្រមព្រៀងគ្នា ធ្វើ សង្ឃកម្ម ម្យ៉ាងទៀត បើភិក្ខុរូបណាមានអាពាធមិនអាចចូលរួមប្រជុំបាន ត្រូវផ្តល់ឆន្ទាមតិ(consent)ដល់ភិក្ខុរូបណាមួយទៅប្រកាសប្រាប់នៅកណ្តាល ជំនុំសង្ឃសភាថា ភិក្ខុរូបឯណោះអវត្តមានមិនអាចចូលរួមប្រជុំបានទេ ព្រោះ មានអាពាធ លោកបានប្រគល់ឆន្ទាមតិនេះមក កាលបើបានទទួលអនុម័តិពី សង្ឃសភាហើយ សង្ឃសភាទើបចាប់ផ្តើមបើករបៀបវារៈ ប្រជុំបានដោយ សង្ឃានុម័តិ ប្រសិនបើមិនមានការប្រគល់ឆន្ទាមតិមកទេ សង្ឃកម្មបែបនោះ ចាត់ទុកថាជាការមិនត្រឹមត្រូវ។

នៅខណៈពេលដែលសម័យប្រជុំសង្ឃសភាកំពុងតែប្រព្រឹត្តទៅ សមាជិក សង្ឃសភារូបណាមានរវល់ណាមួយ ចាំបាច់ត្រូវធ្វើ ឬ ជាប់រវល់ដោយសរីរកិច្ច (ដោះទុក្ខសត្វ)ប្រាថ្នានឹងក្រោកចេញពីទីប្រជុំ ភិក្ខុរូបនោះត្រូវប្រគល់ឆន្ទៈដល់ ជំនុំសង្ឃជាមុនសិន ទាល់តែទទួលបានអនុញ្ញា (permission) ពីជំនុំសង្ឃហើយ ទើបទៅបាន ហើយសង្ឃសភាអាចបន្តរបៀបវារៈរបស់ខ្លួនតទៅទៀតបាន ។ការធ្វើដូច្នេះក៏ដើម្បីឲ្យសង្ឃកម្មបានស្អាតស្អានតាមសង្ឃធម្មនុញ្ញ និង ដើម្បីការពារមិនឲ្យសមាជិកណាមួយធ្វើការចោទប្រកាន់ជាក្រោយថា សង្ឃកម្មដែលជំនុំសង្ឃបានធ្វើទៅហើយនោះមានអសុក្រិតភាពមិនសមស្របតាមបទបញ្ញត្តិនៃសង្ឃធម្មនុញ្ញ ទើបមានភិក្ខុរូបខ្លះជំទាស់ដោយការដើរចេញពីទីប្រជុំសង្ឃសភា ។

 

ក្នុងការធ្វើសង្ឃកម្មម្តងៗ សង្ឃសភាត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ប្រយោជន៍សុខសមូហភាពជាប្រការសំខាន់ ការដែលនឹងធ្វើឲ្យកើតមានប្រយោជន៍សុខរួមគ្នាទៅបាន ត្រូវអាស្រ័យលើគោលធម្មាធិបតេយ្យជាមូលដ្ឋាន ពីព្រោះគោលធម្មាធិបតេយ្យប្រកាន់យកភាពត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ជាបទដ្ឋាន ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់មិនប្រើប្រាស់អំណាចផ្តាច់ការក្នុងឋានៈព្រះអង្គជាព្រះបរមសាស្តាទេ ប៉ុន្តែទ្រង់ប្រើអំណាចជ្រៀតជ្រែក ឬ អំណាចចង្អុលបង្ហាញ ចំណុចវិជ្ជមាន និង អវិជ្ជមានដល់ជនល្មើសហើយទ្រង់ដាក់ស្នើបទបញ្ញត្តិថ្មីដល់សង្ឃសភាដើម្បីអនុម័តប្រើប្រាស់តទៅ ។

3

loading…

ក្នុងការដាក់ស្នើសំណើនៃមាត្រារបស់សង្ឃធម្មនុញ្ញដល់ជំនុំសង្ឃ ទ្រង់មិនមែនបញ្ញត្តមាត្រាណាមួយឡើងដោយព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គទេ ទាល់តែមានអ្នកប្រព្រឹត្តខុសឆ្គង ទើបព្រះអង្គចង្អុលបង្ហាញ និង បញ្ញត្តព្រះវិន័យ ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ប្រមើលមើលគោលការណ៍គ្រប់គ្រងបែបសង្ឃាធិបតេយ្យរបស់ព្រះសង្ឃ ដោយព្រះសង្ឃ និង ដើម្បីព្រះសង្ឃ ដែលមានប្រយោជន៍ ១០ យ៉ាងជាគោលដៅ គឺ

1. ដើម្បីសង្ឃទទួលស្គាល់ថាល្អប្រពៃ
2. ដើម្បីឲ្យសង្ឃមានសេចក្តីសុខស្រួល
3. ដើម្បីបង្រាបមនុស្សអាក្រក់
4. ដើម្បីការពារមនុស្សល្អ
5. ដើម្បីកម្ចាត់ទុក្ខនាបច្ចុប្បន្ន
6. ដើម្បីកម្ចាត់ទុក្ខនាអនាគត
7. ដើម្បីអ្នកដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា បានមានសេចក្តីជ្រះថ្លា
8. ដើម្បីរក្សាទឹកចិត្តរបស់អ្នកដែលជ្រះថ្លាហើយ ឲ្យកាន់តែជ្រះថ្លាថែមទៀត
9. ដើម្បីសេចក្តីតាំងនៅគង់វង្សនៃព្រះសទ្ធម្ម គឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា
10. ដើម្បីអនុគ្រោះព្រះវិន័យ គឺ គោលការណ៍ដ៏ល្អប្រពៃនៃការរស់នៅរួមគ្នាដោយសន្តិភាព ។

 

523 total views, 15 views today

Facebook Comments

Share and Enjoy

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS